De jacht op Campylobacter

Campylobacter is een hardnekkige volhouderAlle maatregelen om de ziekteverwekker Campylobacter terug te dringen uit de voedselketen hebben geen resultaat, kopte de Britse Food Standards Agency (FSA) vorige maand. Dat is slecht nieuws voor de consument, omdat de pathogene bacterie verantwoordelijk is voor nogal wat ziektegevallen, vooral via kip. Wat maakt juist deze pathogeen tot zo’n hardnekkig geval en wat is er aan te doen?Een veel aangehaalde verklaring is dat Campylobacter een heel veel en algemeen voorkomend micro-organisme is dat zich goed thuis voelt in het maagdarmstelsel van mens en dier, niet alleen in kippen en kalkoenen, maar bijvoorbeeld ook in koeien en honden. Het blijkt bovendien uiterst lastig om op de boerderij het aantal ziekteverwekkers in pluimvee terug te brengen.

Het heel consequent en strikt toepassen van hygiënemaatregelen op de boerderij zou wel kunnen helpen, zo is te lezen in het verslag van een in juni gehouden symposium over de aanpak van Campylobacter in de pluimveevleesketen. En verder het verlagen van de slachtleeftijd en het plaatsen van vliegennetten. Maar is dit economisch en technisch haalbaar, vragen de deskundigen zich af. Op (middel)lange termijn is vaccinatie een oplossing. Jammer vanuit dierenwelzijnsperspectief is dat kippen met uitloop en kippen met een langere groeiperiode vaker Campylobacter-positief zijn dan regulier gehouden kippen.

In een recente publicatie in Clinical Infectious Diseases (6 september 2013) gaat professor Jaap Wagenaar (Universiteit Utrecht) verder in op het probleem. Hij schrijft dat pluimvee de belangrijkste besmettingshaard is en verantwoordelijk voor tot wel 80% van de Campylobacterinfecties. Terwijl 30% van de Campylobacterinfecties bij mensen in de EU rechtstreeks zijn toe te schrijven aan het eten en bereiden van gevogelte. Via welke andere manieren pluimvee voor besmetting zorgt, is nog niet duidelijk.

ID-1004735_kipAls de pathogeen zich eenmaal heeft genesteld, is er moeilijk vanaf te komen. Campylobacter kan namelijk heel goed overleven in de voedseldistributieketen, ook bij lage temperaturen en een verlaagde zuurstofspanning. Dat blijkt uit in 2012 gepubliceerd promotieonderzoek van Liesbeth Verhoeff. Overigens is niet alleen kip de boosdoener. Verhoeff rekende aan besmettingsrisico’s via voedsel en concludeerde dat naast rauwe kip en rauwe melk, ook rauwe groente en fruit risicofactoren zijn voor de mens. Anders dan de Salmonellabacterie komt Campylobacter niet in de kippeneieren terecht.

Belangrijkste voedselpathogeen

Terug naar de situatie in het Verenigd Koninkrijk. Campylobacter is daar de meest voorkomende oorzaak van voedselinfecties en wordt verantwoordelijk geacht voor ongeveer 460.000 infecties per jaar, 22.000 ziekenhuisopnames en 110 doden. De bacterie kan maagdarminfecties veroorzaken, die soms tot ernstige complicaties leiden als het Guillain-Barré syndroom, een zenuwaandoening, en reactieve artritis, een gewrichtsontsteking.

Bij een onderzoek van de FSA in 2007/2008 bleek 65 procent van de in winkels verkochte kip besmet met de bacterie. Ondanks dat het terugbrengen van de besmettingsgraad veel aandacht krijgt van de FSA, blijkt het maar niet te lukken dit voor elkaar te krijgen. De FSA vindt daarom de genoemde hernieuwde aanpak en een cultuuromslag (niet accepteren dat het nu eenmaal zo is) noodzakelijk.

ID-10075903_henOp de boerderij betekent dat volgens de FSA heel consequent zijn in het hygiënisch werken. Daarbij wordt nagedacht over een beloningssysteem voor boeren die hun koppels schoon houden. Op de langere termijn is ook volgens de FSA vaccinatie een mogelijke oplossing. Veelbelovende maatregelen in het slachthuis zijn een nieuwe technologie met vloeibare gassen om het vleesoppervlak korte tijd te bevriezen – de bacterie legt dan het loodje. Het ontsmetten van het vleesoppervlak helpt ook, bijvoorbeeld met melkzuur, peroxide of gechloreerd water (dat laatste is in Nieuw Zeeland succesvol). Verder noemen de Britten een bovengrens van 1000 kolonievormende eenheden (kve) Campylobacter per gram kip als goed criterium voor reduceren van het risico voor mensen.

Nederland

Net als de Britse FSA meent ook de Nederlandse deskundige Wagenaar dat het probleem in de pluimveevleesketen op meerdere niveaus moet worden aangepakt. Dit in plaats van te proberen de pathogeen volledig uit te bannen uit de voedselketen.

En net als in Engeland wordt in Nederland nu het aantal van 1000 kve/gram kip genoemd als een geschikte bovengrens. Dit is onderzocht door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiene (RIVM), zo meldt de Nieuwsbrief Voedselveiligheid nr. 7-2013. Als vijf monsters per batch, gemeten op filet en nekvel, allemaal minder dan 1000 Campylobacterbacteriën bevatten, zou dat het aantal ziektegevallen door Campylobacter met ongeveer 60% verminderen. Nu bevat al circa 75% van de partijen kip minder dan 1000 kve/gram. Het handhaven van die norm zou de producenten 2 miljoen euro kosten, becijferde het RIVM, maar het zou een afname van 9 miljoen euro aan ziektekosten opleveren. Volgens het bericht in de Nieuwsbrief overlegt de Nederlandse overheid met de industrie en detailhandel over het invoeren van proceshygiënecriteria bij slachthuizen.

Nederlandse pluimveeslachterijen boeken wel enige progressie in de strijd tegen Campylobacter. Dat laten vergelijkende onderzoeksresultaten uit 2009/2010 en 2011/2012 zien. Het aandeel van borstvel met meer dan 1000 Campylobacters per gram bleek na beheersmaatregelen verlaagd van 9,8% naar 8,1% positieve gevallen. Zo werd gemeld op het Nederlandse symposium Campylobacter bij pluimvee.

Het in 2009 opgestelde convenant lijkt dus een effect te hebben. Dit werd afgesloten door het ministerie van VWS en de Nederlandse Pluimveeverwerkende Industrie (NEPLUVI). Het voorziet in een aanpak van Campylobacter door het meten van aantallen Campylobacter op producten in de slachterij, het vergelijken van deze resultaten tussen slachthuizen en het implementeren van verbeteringen in de slachtlijn.

Europa

Op Europees niveau zijn er nog geen normen voor Campylobacter of een gezamenlijke strategie vastgelegd. Maar de Europese Commissie komt dit najaar met voorstellen aan de lidstaten. Want ook voor Europa als geheel is Campylobacter jejuni nog steeds de belangrijkste bacteriële voedselpathogeen in mensen. Cijfers van de European Food Safety Authority (EFSA) en de European Center for Disease Prevention and Control over 2011 laten dit zien. De data zijn gebaseerd op informatie van de 27 EU-lidstaten. In 2011 waren er 220.209 bevestigde ziektegevallen onder mensen, een stijging met 2,2% in vergelijking met 2010. Ter info: omdat het hier om bevestigde gevallen gaat, zijn deze cijfers veel lager dan de 460.000 infectiegevallen die de FSA schat voor het Verenigd Koninkrijk. Daar waren In 2012 72.571 bevestigde gevallen. Het geschatte aantal infecties voor de EU is maar liefst 9 miljoen per jaar.

Gerelateerd bericht: Campylobacter nog steeds bovenaan

Rapporten: FSAEFSARIVM

Verslag Campylobacter bij pluimvee – recente inzichten en beleidsmaatregelen

In het vakblad VMT (nr. 20) verschijnt binnenkort ook een uitgebreid artikel over Campylobacter